Бичлэгийн тоо 2,226

Монгол үндэстний хувцас

Уншсан 37273 vote 0 2009.06.30 17:06:35

Монгол үндэсний хувцас

Аливаа ард түмний эд өлгийн соёлын нэгэн дурсгал нь хувцасны соёл мөн билээ. Түүнд тухайн иргэн зоны угсаатны өвөрмөц дүр төрх тод тусдаг байна. Монголчууд түүхийн урт удаан хугацаандаа өөрийн түүх, соёлыг бүтээнгээ үндэсний өвөрмөц хувцас, гоёлыг бий болгожээ. Монгол үндэсний хувцас нь монгол орны цаг уур, хүн ардын эрхлэн буй аж ахуй, хэв шинж, дадсан зан суртал, эрхэмлэж заншсан сэтгэцийн үнэлэмж, дээдлэн хүндэлдэг соёлын хүрээ, дагаж ирсэн нийгмийн хэв журамтайгаа нягт уялдсан онцлогтой ажээ. Иймээс хувцасны судалгаа нь түүх угсаатны зүйн шинжилгээнд чухал байр эзэлдэг юм. Түүхийн ёурвалж мэдээнээс үзвэл, монголчууд эртнээс нааш хувцасны хууль гаргаж, харьяат улсын дотор журамлан мэдүүлж, даган мөрдүүлсээр иржээ. Монгол газар анхны төр байгуулсан Хүннү нар өөрийн хувцасны хуультай байсны дээр Киданчууд 928 онд Ляо улсыг байгуулаад мөн хувцасны дүрэм зохион хэрэгжүүлсэн байна. Монголын эзэнт гүрний цагт их хаан Мөнх 1252 онд, Хубилай 1275 онд тус тус хувцасны тухай хууль гаргаж хувцасны хэв маягийг тогтоожээ.

Монгол оронд явуулсан олон удаагийн эрдэм шинжилгээний судалгаагаар илрүүлсэн эрт хожмын хүн иргэний хувцас хунар, гоёл зүүсгэл, зэр зэмсгийн талаархи баялаг хэрэглэгдэхүүн нь бичгийн болон угсаатны зүйн судалгааны баримтаар амьдруулан эртний Монголчуудын хувцасны хэв маягийг нөхөн сэргээх биет дурсгал болж чадна. 20 дугаар зууны 21 онд мандсан Ардын хувьсгалаас өмнө үед Монгол эрдэмтэн, сэхээтэн хүмүүс монгол хувцасны талаар сонирхон бичиж үлдээсэн нь зүйл нэлээд буй нь хувцасны түүхийг ойлгоход түшиц хэрэглэгдэхүүн болж байна.

Монгол хувцасны тухйад хуучин өтгөсийн туурвисан нэлээд бүтээл байдгаас дурьдвал. Гэлэн Дорж "Эхнэрийн хувцас, чимэг хийгээд ер байдал дурьдсан заншлаар  байх ба ёс бусыг хорьсон бичиг", ардын хувьсгалаас хойш 1930-аад онд Монгол Ард Улсын бичгийн хүн, угсаатны зүйч Г. Бадрах "Монгол хувцасны эртний өгүүлбэр" хэмээх зохиол туурвижээ,  урлаг судлаач Х. Нямбуу 1978 онд "Орчин үеийн монголын заншил, ёс горимын төлөвшил", 1993 онд "Монгол хувцасны түүх" номо о бичиж туурвижээ.

Монгол хувцсыг шинжлэн зурах талаар өвөө маань Ү. Ядамсүрэн 1950-иад оноос чармайн оролдож, монголын олон ястны хувцас гоёлын тоймыг зуран "БНМАУ-ын ардын хувцас" гэсэн гар зургийн цомгийг 1967 онд нийтлүүлсэн, Богд хаант улсын үеийн ямбаны хувцсыг ялган зурж "Монголын хуучин зэрэг дэвийн хувцас" гэсэн цомгийг бүтээжээ, мөн монгол цамын баг өмсгөлийн бүрэн зургийг зурж цомог гаргажээ. "Монгол үндэсний хувцас" цомгоос  нь зураг  орууллаа

                    

     барга  эхнэр                                                   дархад

                 

буриад эмэгтэй                                           буриад эрэгтэй

 

баяд

                

        дарьганга                                                         дөрвөд

     

        эрд гарсан хуучин цагийн хувцастай бүсгүй             

                  

                     халх эхнэр                                        халх эрэгтэйн өвлийн хувцас


         

 

казак 

      

хотон                                            мянгад

        

   өөлд                                                       торгууд

 

        урианхай эхнэр                                                   урианхай эрэгтэй

   

          захчин эмэгтэй                                   захчин эмэгтэйн өвлийн хувцас

     

             үзэмчин                                             халх хувцас

зуны дээл

 

 

  

Өвөөгийн маань  зурсан зураг болгонд монгол ардын хувцасны хээ угалзны утга, өнгөний учир, тэдгээрийг урласан арга хийц гайхалтай нарийн, тод томруун дүрслэгдсэн байдаг нь зөвхөн урлагийн хосгүй бүтээл төдийгүй монгол түмний түүх, соёл, угсаатан зүйн судлалын үнэт судлагдахуун болдог билээ.

Миний аав Ядамсүрэнгийн Үржнээ

Эмээгийн хийж өгсөн малгай дээлийг нь өмсөөд Улаанбаатар хотын гудамжаар тамхиа татаад л алхдагсан. Дээлнийхээ энгэрт чихэртэй явбал замд таарсан хүүхдүүдэд гаргаж өгнө. Ихэнх цагаа 2 дахь гэр болох урландаа өнгөрөөнө. Манай аав их дуугай хүн л дээ, хэр баргийн юман дээр дуугарахгүй, ном их уншина, уншаагүй ном бараг үгүй. Маш олон концертны хувцасны загвар зурж тайзан дээр амилуулж байсан. Найрамдал зусланд, хүүхдийн паркд гээл том ханан дээр олон ч хүүхдийн зураг зурсан, олон ч марк, календарны зураг зурсан, хүн бүхний мэдэх зайсан толгойн загварыг хийгээд, доторх мозайкийг хийсэн гээд л зөндөө олон сайхан бүтээл хийсэн хүн дээ. Аавын  маань хүсэж мөрөөддөг байсан зүйл нь өөрийн бие даасан үзэсгэлэнг гаргах юмсан, олон жил бүтээсэн концертны дуучдын, бүжигчидийн хувцасны тоглолт хийх юмсан гэж их ярьдаг байж билээ. Ааваасаа өвлөж авсан мэргэжлээрээ би бие даасан тоглолт хийж аавынхаа хүсэл мөрөөдлийг жаахан ч гэсэн биелүүлсэн болов уу гэж боддог. Аавын маань бүтээлүүд өөрт нь үлдэх нь ховор, үргэлж л энд тэнд томоохон бүтээлүүд байдаг болхоор яг үзэсгэлэн гаргах гэхээр хүндрэлтэй талууд байдаг байсан байх. Би өвөө ааваараа бахархдаг, тэднийхээ ажил үйлийг үргэлжлүүлэх хувьтай төрсөндөө баярладаг.

Гадаад явдлын яамнд байдаг чулуун шигтгэмэл

 

Зайсан толгой  чулуун шигтгэмэл

                     
 

Юу бодож буйгаа анхаарч бай

учир нь бодол үг болдог

Юу хэлж буйгаа хянаж бай

учир нь үг үйлдэл болдог

Юу хийж буйгаа анхаарч бай

учир нь үйлдэл зуршил болдог

Юуг үргэлж хийдгээ анхаарч бай

учир нь зуршил зан чанар болдог

Зан чанараа анхаарч бай

учир нь зан чанар


ХУВЬ ТАВИЛАН болдог

Холбоотой бичлэг :
http://www.mglclub.com/index.php?document_srl=1880961&act=trackback&key=179

[Level:5]ji he

2009.06.30 18:27:17
*.32.157.35

taalagdlaa
oshoo ih heregtei medeelel oruulj baigaarai
emoticon

muugii

2011.09.20 20:36:45
*.158.125.2

"This article is secret"

:
List of Articles
Дугаар Гарчиг Нэр Date Уншсан
Зарлал Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй...үнэт саналыг тань хамтдаа сонсъя [46] [17] [Level:9]id: adminadmin 2008-06-27 94986
Зарлал богино долгионы радио (FM) нэвтрүүлэг хийнэ [3] [Level:9]id: id: monh-monk 2012-10-23 16862
Зарлал ӨМНӨД СОЛОНГОС УЛСАД МОНГОЛ УЛСААС ТӨЛӨӨЛӨН СУУГАА ЭРХЭМ ЭЛЧИН САЙД АА [14] [Level:9]id: id: monh-monk 2013-03-31 13007
1101 Тэргүүн хатагтай нар [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1269
1100 Та өөрийгээ ямар стильтэйг мэдэх үү? [2] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1564
1099 Биеийнхээ хэлбэрт тохируулан хувцсаа сонгох [1] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1596
1098 Монголд ганц байдаг машин микроавтобустай мөргөлдөв [1] [Level:4]lollipop976 2009-07-01 1579
1097 Социйн үеийн тоглоомнууд [2] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1174
1096 Xүмүүсээ xямдxан байгаа дээр нь Xурдлаарай [3] [Level:0]luxoil 2009-07-01 1463
1095 СОЛОНГОС БА АНГЛИ ХЭЛ ЗААНА [1] [Level:7]id: id: nikes 2009-06-30 1525
» Монгол үндэстний хувцас [2] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-30 37273
1093 Аль нь вэ [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-30 1300
1092 анхны сэтгэгдэл [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-30 1525
1091 хамт тоглох хүн хайж байна [1] [Level:0]asassa 2009-06-30 1258
1090 "Эмоушн" хамтлагийнхан эх оронруугаа цомгоо илгээнэ [Level:4]lollipop976 2009-06-30 1199
1089 Хацартаа хадаас зоолгосон иргэний сэтгэл тогтворгүй байна [Level:4]lollipop976 2009-06-30 1121
1088 Компьютерээс шалтгаалах өвчин [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-29 1118
1087 Єрнийн зурхай /2009.06.29-2009.7.05/ [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-29 1233
1086 солонгос хэлний хичээл [1] [Level:6]id: id: soracsan 2009-06-29 1138
1085 TS.HYAMDORJ [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-29 1107
1084 BAABAR ''HULGAILAGDSAN'' BNA [2] [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1646
1083 BAABARIIN ''ZAHIDAL'' [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1454
1082 B.BAABAR ''CHIHER IDEHEE BOLISON ENKHBAYAR" [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1450
1081 BIRD [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1143
1080 R.ENKHBAT'' BAABAR MONGOLD HEREGTEI YU MONGOL BAABART HEREGTEI YU? [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1337
1079 DAYAR MONGOL [4] [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1234
1078 Дэлгэцийн урлагийн шүтээн “дээр хөхрөгчид заларлаа” [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-26 1080
1077 УРЛАГИЙН ИХ НААДАМ [Level:11]daruuhan01 2009-06-26 9790
1076 Солонгос дахь Монгол "Bar"-ууд [2] [Level:13]id: Маралгоо 2009-06-26 1780
1075 Эзэнгүй айл" шиг ЭХ ОРОН минь(Нийтлэгч: Г. Галбадрах) [Level:13]id: Маралгоо 2009-06-26 1304
1074 Emgenel ilerhiilie ,,, MUAJ B,Damchaad [3] [Level:19]id: id: mgl_77 2009-06-25 1385
1073 Солонгос ба Монгол сэтгэгдэл [1] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-06-25 1433
1072 МОНГОЛ ЁСОНД ДУУГҮЙ БАЙХЫГ & Диломат ёсонд дуугүй байхыг.. [3] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-06-25 1563
1071 Хятадын агуу их амбицаас Австрали эмээж байна [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-06-24 1583
1070 Хүн ухаан хүрч итгэж чадаж байгаа бүхэндээ хүрдэг [Level:13]id: Маралгоо 2009-06-24 1003
1069 4.000.000 төгрөгийг 10 сарын дотор олж болно [1] [Level:13]id: Маралгоо 2009-06-24 1367
1068 Солонгос залуус Монгол бүсгүйг хүчирхийлжээ [2] [Level:2]id: 1932 2009-06-24 1540
1067 Ванга хүн төрөлхтний түүхийг 2008-3797 он хүртэл зөгнөжээ [8] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-23 2887
1066 АЯЛАЛ САЙХАН БОЛЛОО. [1] [Level:11]daruuhan01 2009-06-23 3826
1065 Хэл сурахад авьяас хэрэггүй [Level:13]id: Маралгоо 2009-06-23 1297
1064 Louis Vuitton түүх [Level:13]id: Маралгоо 2009-06-23 2018
1063 1941 оны энэ өдөр [2] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-06-22 1189
1062 Өнөөдрийг хайрла. [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-22 1092
1061 ӨӨДРӨГ ЯВАХ 25 ЗАРЧИМ [3] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-22 1560
1060 МАШ НУУЦ зөвхөн монголчуудад [3] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-06-22 1823
1059 Данзанравжаа. Ичиг,ичиг [4] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-21 6901
1058 Ноён хутагтын сургаалаас [3] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-21 1207
1057 хэддүгээр сард төрснөөр нь хүнийг шинжихүй [1] [Level:20]id: id: MUZZ 2009-06-21 1539