Бичлэгийн тоо 2,297

Монгол үндэстний хувцас

Уншсан 40686 vote 0 2009.06.30 17:06:35

Монгол үндэсний хувцас

Аливаа ард түмний эд өлгийн соёлын нэгэн дурсгал нь хувцасны соёл мөн билээ. Түүнд тухайн иргэн зоны угсаатны өвөрмөц дүр төрх тод тусдаг байна. Монголчууд түүхийн урт удаан хугацаандаа өөрийн түүх, соёлыг бүтээнгээ үндэсний өвөрмөц хувцас, гоёлыг бий болгожээ. Монгол үндэсний хувцас нь монгол орны цаг уур, хүн ардын эрхлэн буй аж ахуй, хэв шинж, дадсан зан суртал, эрхэмлэж заншсан сэтгэцийн үнэлэмж, дээдлэн хүндэлдэг соёлын хүрээ, дагаж ирсэн нийгмийн хэв журамтайгаа нягт уялдсан онцлогтой ажээ. Иймээс хувцасны судалгаа нь түүх угсаатны зүйн шинжилгээнд чухал байр эзэлдэг юм. Түүхийн ёурвалж мэдээнээс үзвэл, монголчууд эртнээс нааш хувцасны хууль гаргаж, харьяат улсын дотор журамлан мэдүүлж, даган мөрдүүлсээр иржээ. Монгол газар анхны төр байгуулсан Хүннү нар өөрийн хувцасны хуультай байсны дээр Киданчууд 928 онд Ляо улсыг байгуулаад мөн хувцасны дүрэм зохион хэрэгжүүлсэн байна. Монголын эзэнт гүрний цагт их хаан Мөнх 1252 онд, Хубилай 1275 онд тус тус хувцасны тухай хууль гаргаж хувцасны хэв маягийг тогтоожээ.

Монгол оронд явуулсан олон удаагийн эрдэм шинжилгээний судалгаагаар илрүүлсэн эрт хожмын хүн иргэний хувцас хунар, гоёл зүүсгэл, зэр зэмсгийн талаархи баялаг хэрэглэгдэхүүн нь бичгийн болон угсаатны зүйн судалгааны баримтаар амьдруулан эртний Монголчуудын хувцасны хэв маягийг нөхөн сэргээх биет дурсгал болж чадна. 20 дугаар зууны 21 онд мандсан Ардын хувьсгалаас өмнө үед Монгол эрдэмтэн, сэхээтэн хүмүүс монгол хувцасны талаар сонирхон бичиж үлдээсэн нь зүйл нэлээд буй нь хувцасны түүхийг ойлгоход түшиц хэрэглэгдэхүүн болж байна.

Монгол хувцасны тухйад хуучин өтгөсийн туурвисан нэлээд бүтээл байдгаас дурьдвал. Гэлэн Дорж "Эхнэрийн хувцас, чимэг хийгээд ер байдал дурьдсан заншлаар  байх ба ёс бусыг хорьсон бичиг", ардын хувьсгалаас хойш 1930-аад онд Монгол Ард Улсын бичгийн хүн, угсаатны зүйч Г. Бадрах "Монгол хувцасны эртний өгүүлбэр" хэмээх зохиол туурвижээ,  урлаг судлаач Х. Нямбуу 1978 онд "Орчин үеийн монголын заншил, ёс горимын төлөвшил", 1993 онд "Монгол хувцасны түүх" номо о бичиж туурвижээ.

Монгол хувцсыг шинжлэн зурах талаар өвөө маань Ү. Ядамсүрэн 1950-иад оноос чармайн оролдож, монголын олон ястны хувцас гоёлын тоймыг зуран "БНМАУ-ын ардын хувцас" гэсэн гар зургийн цомгийг 1967 онд нийтлүүлсэн, Богд хаант улсын үеийн ямбаны хувцсыг ялган зурж "Монголын хуучин зэрэг дэвийн хувцас" гэсэн цомгийг бүтээжээ, мөн монгол цамын баг өмсгөлийн бүрэн зургийг зурж цомог гаргажээ. "Монгол үндэсний хувцас" цомгоос  нь зураг  орууллаа

                    

     барга  эхнэр                                                   дархад

                 

буриад эмэгтэй                                           буриад эрэгтэй

 

баяд

                

        дарьганга                                                         дөрвөд

     

        эрд гарсан хуучин цагийн хувцастай бүсгүй             

                  

                     халх эхнэр                                        халх эрэгтэйн өвлийн хувцас


         

 

казак 

      

хотон                                            мянгад

        

   өөлд                                                       торгууд

 

        урианхай эхнэр                                                   урианхай эрэгтэй

   

          захчин эмэгтэй                                   захчин эмэгтэйн өвлийн хувцас

     

             үзэмчин                                             халх хувцас

зуны дээл

 

 

  

Өвөөгийн маань  зурсан зураг болгонд монгол ардын хувцасны хээ угалзны утга, өнгөний учир, тэдгээрийг урласан арга хийц гайхалтай нарийн, тод томруун дүрслэгдсэн байдаг нь зөвхөн урлагийн хосгүй бүтээл төдийгүй монгол түмний түүх, соёл, угсаатан зүйн судлалын үнэт судлагдахуун болдог билээ.

Миний аав Ядамсүрэнгийн Үржнээ

Эмээгийн хийж өгсөн малгай дээлийг нь өмсөөд Улаанбаатар хотын гудамжаар тамхиа татаад л алхдагсан. Дээлнийхээ энгэрт чихэртэй явбал замд таарсан хүүхдүүдэд гаргаж өгнө. Ихэнх цагаа 2 дахь гэр болох урландаа өнгөрөөнө. Манай аав их дуугай хүн л дээ, хэр баргийн юман дээр дуугарахгүй, ном их уншина, уншаагүй ном бараг үгүй. Маш олон концертны хувцасны загвар зурж тайзан дээр амилуулж байсан. Найрамдал зусланд, хүүхдийн паркд гээл том ханан дээр олон ч хүүхдийн зураг зурсан, олон ч марк, календарны зураг зурсан, хүн бүхний мэдэх зайсан толгойн загварыг хийгээд, доторх мозайкийг хийсэн гээд л зөндөө олон сайхан бүтээл хийсэн хүн дээ. Аавын  маань хүсэж мөрөөддөг байсан зүйл нь өөрийн бие даасан үзэсгэлэнг гаргах юмсан, олон жил бүтээсэн концертны дуучдын, бүжигчидийн хувцасны тоглолт хийх юмсан гэж их ярьдаг байж билээ. Ааваасаа өвлөж авсан мэргэжлээрээ би бие даасан тоглолт хийж аавынхаа хүсэл мөрөөдлийг жаахан ч гэсэн биелүүлсэн болов уу гэж боддог. Аавын маань бүтээлүүд өөрт нь үлдэх нь ховор, үргэлж л энд тэнд томоохон бүтээлүүд байдаг болхоор яг үзэсгэлэн гаргах гэхээр хүндрэлтэй талууд байдаг байсан байх. Би өвөө ааваараа бахархдаг, тэднийхээ ажил үйлийг үргэлжлүүлэх хувьтай төрсөндөө баярладаг.

Гадаад явдлын яамнд байдаг чулуун шигтгэмэл

 

Зайсан толгой  чулуун шигтгэмэл

                     
 

Юу бодож буйгаа анхаарч бай

учир нь бодол үг болдог

Юу хэлж буйгаа хянаж бай

учир нь үг үйлдэл болдог

Юу хийж буйгаа анхаарч бай

учир нь үйлдэл зуршил болдог

Юуг үргэлж хийдгээ анхаарч бай

учир нь зуршил зан чанар болдог

Зан чанараа анхаарч бай

учир нь зан чанар


ХУВЬ ТАВИЛАН болдог

Холбоотой бичлэг :
http://www.mglclub.com/index.php?document_srl=1880961&act=trackback&key=f69

[Level:5]ji he

2009.06.30 18:27:17
*.32.157.35

taalagdlaa
oshoo ih heregtei medeelel oruulj baigaarai
emoticon

muugii

2011.09.20 20:36:45
*.158.125.2

"This article is secret"

:
List of Articles
Дугаар Гарчиг Нэр Date Уншсан
Зарлал Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй...үнэт саналыг тань хамтдаа сонсъя [46] [17] [Level:9]id: adminadmin 2008-06-27 99386
Зарлал богино долгионы радио (FM) нэвтрүүлэг хийнэ [3] [Level:9]id: id: monh-monk 2012-10-23 19046
Зарлал ӨМНӨД СОЛОНГОС УЛСАД МОНГОЛ УЛСААС ТӨЛӨӨЛӨН СУУГАА ЭРХЭМ ЭЛЧИН САЙД АА [14] [Level:9]id: id: monh-monk 2013-03-31 15058
1127 ТӨРИЙН СҮЛД ТУГ [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-04 6616
1126 Тусгаар тогтнол чамайг ... [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-04 1246
1125 Халхын голын тулалдааны түүхэн бодит үнэнийг хэлэлцэнэ [Level:2]id: 1932 2009-07-04 1379
1124 УЛСЫН ИХ БАЯР- НААДМЫГ ТОХИОЛДУУЛАН МОНГОЛ ИРГЭДДЭЭ ИЛГЭЭЖ БУЙ МЭНДЧИЛГЭЭ [1] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-07-04 1476
1123 ТРАНШЕЙНЫ ХҮҮХДҮҮД НЭГИЙГЭЭ ХӨНӨӨГӨӨД УЛ МӨРӨӨ БАЛЛАХЫН ТУЛД ШАТААЖЭЭ [1] [Level:4]lollipop976 2009-07-04 1426
1122 Та хэр тэвчээртэй хүн бэ? [Level:4]lollipop976 2009-07-04 1215
1121 Ыжонбу хотын*Монголг Наадам* сайхан болж өнгөрлөө~ [Level:2]id: :::БӨХ::::::БӨХ::: 2009-07-04 1280
1120 МОНГОЛДОО ҮНЭЛЭГДДЭГГҮЙ МОНГОЛ XҮН [1] [Level:7]DANTES 2009-07-03 1522
1119 НААДАМ [3] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-07-03 2058
1118 Солонгос киноны онцлогууд [5] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-03 1760
1117 Монгол хүний үнэлэмж ба бүтээмж [2] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-07-03 2927
1116 Охидыг хөнгөлж амьдаар тамлагчид [4] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-03 2030
1115 Донтолт-тархаж буй тахал [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-03 1392
1114 Дэнж хотойлгосон монгол наадам айсуй [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-03 1269
1113 БАЯРЛАЛАА [3] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-07-02 1149
1112 Мэрайя Кери олныг гайхшруулжээ [5] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-02 1282
1111 Майкл Жексоныг маргааш оршуулна [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-02 1005
1110 Солонгос дахь Монгол Бэрvvдийн Байдал [1] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-02 1522
1109 ЭМГЭГ АНАТОМИЧДАД АЙДАС ТЄРVVЛЖЭЭ [1] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-02 1449
1108 Ж.Нарантунгалаг, Ц.Амарбаясгаланг халз тулаанд дуудав [Level:4]lollipop976 2009-07-02 1154
1107 tsusnii bulgeer hunii zan aashiig todorhoiloh [2] [Level:0]sarnai1 2009-07-01 2429
1106 БОЛОМЖ [1] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-07-01 1260
1105 АПУ-гийн сүүг ууж хордсоор байх уу? [4] [Level:30]id: id: Levi`s 2009-07-01 1891
1104 УУЧЛААРАЙ [4] [Level:9]id: id: Munkh-munkh 2009-07-01 1593
1103 "Номин"-гийнхон Монгол охидоор Япончуудад бэлэг барьдаг уу? [Level:30]id: id: Levi`s 2009-07-01 1394
1102 Хувцас бурхан бие чөтгөр [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 2086
1101 accessories [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 2334
1100 Тэргүүн хатагтай нар [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1391
1099 Та өөрийгээ ямар стильтэйг мэдэх үү? [2] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1696
1098 Биеийнхээ хэлбэрт тохируулан хувцсаа сонгох [1] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1722
1097 Монголд ганц байдаг машин микроавтобустай мөргөлдөв [1] [Level:4]lollipop976 2009-07-01 1736
1096 Социйн үеийн тоглоомнууд [2] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-07-01 1269
1095 Xүмүүсээ xямдxан байгаа дээр нь Xурдлаарай [3] [Level:0]luxoil 2009-07-01 1550
1094 СОЛОНГОС БА АНГЛИ ХЭЛ ЗААНА [1] [Level:7]id: id: nikes 2009-06-30 1716
» Монгол үндэстний хувцас [2] [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-30 40686
1092 Аль нь вэ [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-30 1425
1091 анхны сэтгэгдэл [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-30 1704
1090 хамт тоглох хүн хайж байна [1] [Level:0]asassa 2009-06-30 1366
1089 "Эмоушн" хамтлагийнхан эх оронруугаа цомгоо илгээнэ [Level:4]lollipop976 2009-06-30 1278
1088 Хацартаа хадаас зоолгосон иргэний сэтгэл тогтворгүй байна [Level:4]lollipop976 2009-06-30 1178
1087 Компьютерээс шалтгаалах өвчин [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-29 1197
1086 Єрнийн зурхай /2009.06.29-2009.7.05/ [Level:10]id: mgldevochkamgldevochka 2009-06-29 1317
1085 солонгос хэлний хичээл [1] [Level:6]id: id: soracsan 2009-06-29 1207
1084 TS.HYAMDORJ [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-29 1196
1083 BAABAR ''HULGAILAGDSAN'' BNA [2] [Level:3]id: id: zurgaa 2009-06-27 1775